Prawno – Wieś, która była miastem [D.Kołodyński]

Udostępnij:

Prawno to niewielka wieś położona nad rzeką Wyżnicą w gminie Józefów nad Wisłą. Dawniej to założone na prawie magdeburskim miasto w źródłach historycznych zostało odnotowane w skrypcie granicznym z dnia 7 sierpnia 1612 roku przez Trybunał Koronny w Lublinie na prośbę szlachcica Jana Abrahama Sienińskiego z Sienna.
W dwa lata później, dziedzic dóbr Mazanowa oraz Krasnego Jan Abraham Siemiński, ufundował świątynię drewnianą i szczodrobliwie uposażył kościół powstałej parafii rzymsko – katolickiej w Prawnie. Dom Boży konsekrowany został ręką biskupa Waleriana Lubowieckiego 2 marca 1614 roku. Nowo powstałe miasto rozwijało się stanowiąc ośrodek dóbr Mazanowieckich będąc równocześnie zapleczem kultularno-gospodarczym. Na jego utrzymanie składały się z powodzeniem funkcjonujące młyny, karczmy, rzemiosła krawców, szewców i tkaczy. W roku 1627 wielki pożar strawił centralna zabudowę miasta wraz z młynem miejskim. W roku 1659, Jan Lanckoroński – kasztelan sandomierski, wystawił na rzece Wyżnicy drugi wielki młyn o trzech kamieniach i tartak. W dobie XVIII wieku z inicjatywy ks. Macieja Krypińskiego proboszcza parafii Prawno. W 1782 roku w miejscu poprzedniej świątyni wystawiono nową.
Istniejąca długo bo aż do roku 1962 kiedy to w wyniku niefortunnego uderzenia pioruna – spłonęła. Z zachowanego częściowo wnętrza zachowały się zabytkowe wizerunki Świętych oraz drewniany stojący zegar. W 1787 roku w mieście mieszkało 196 osób w tym 58 mężczyzn, 66 kobiet, 68 dzieci i 4 Żydów.
W czasie Księstwa Warszawskiego w latach 1812 – 1813, stan gospodarczy miasta strasznie się pogorszył. Prawdopodobnie przyczyniły się do tego długo trwające wojny napoleońskie oraz nałożona na miasto kontrybucja, czyli obowiązek datkowania na utrzymanie stacjonujących wówczas żołnierzy.
W dniu 12 października 1824 roku, Prawno straciło prawa miejskie.
W roku 1863 za czynny udział w Powstaniu Styczniowym, władze carskie aresztowały duszpasterza ks. Jana Czacharskiego oraz zlikwidowali parafię z czym mieszkańcy nie mogli się pogodzić i już w roku 1908 z zebranych funduszy wybudowali nową murowaną plebanię.
W roku 1920 na mocy dekretu biskupa Leona Fulmana, Prawno odzyskało dawną parafię.
W czasie II wojny światowej na terenie wsi i okolic działały zgrupowania partyzanckie Armii krajowej i Batalionów chłopskich. Obecnie przy drodze lokalnej Prawno – Dębniak w odległości około 100 metrów od zabudowań wsi zlokalizowany jest cmentarz parafialny na którym znajduje się zabytkowa, wybudowana w latach 1870 – 1880 kaplica grobowa rodu Bojarskich oraz kwatera żołnierzy rosyjskich i austriackich poległych w lipcu 1915 roku w Bitwie pod Nieszawą.
We wsi znajduje się również młyn nad rzeką Wyżnicą wybudowany w okresie międzywojennym. Pierwotnie napędzany kołem młyńskim, a w czasie PRL i postępującej elektryfikacji założono napęd elektryczny.
W pobliżu świątyni znajduje się drewniana kapliczka z końca XIX wieku, z ludową rzeźbą Św. Jana Nepomucena.
Obecnie jest usytuowana w miejscu dawnego drewnianego kościoła murowana świątynia, pod wezwaniem Św.Anny, powstała w latach 1963 – 1969 według projektu architekta Władysława Dudy.

Autor/foto: Dariusz Kołodyński
Źródła: Wikipedia / Słownik geograficzny królestwa polskiego
Szczególne podziękowanie kieruje dla opiekunów Izby pamięci w Józefowie nad Wisłą za pomoc.

 

 

Napisz komentarz

Udostępnij: