Triduum Paschalne – symbole i obrządek

286
0
Udostępnij:

Triduum Paschalne to najważniejsze wydarzenie w roku katolików oraz starokatolików, którego istotą jest przeżywanie męki, śmierci i zmartwychwstania Chrystusa. Rozpoczyna się wieczorną Mszą w Wielki Czwartek (symbol Wieczerzy Pańskiej), kończy zaś Nieszporami Soboty Wielkanocnej. Święta Wielkanocy wiążą się z żydowską Paschą. Święto to jest wspomnieniem niewoli narodu izraelskiego w Egipcie. Chrześcijanie wierzą, że Chrystus, kiedy spożywał ostatnią wieczerzę paschalną, wypełnił symbole starotestamentowe i był Barankiem Paschalnym, który dopełnił zbawczej ofiary.

Wielki Czwartek

W katedrach w godzinach przedpołudniowych odprawiana jest Msza Krzyżma w której Biskup, koncelebrując ze swoim prezbiterium, konsekruje Krzyżmo święte i błogosławi inne oleje (krzyżmo Święte to mieszanina oliwy i balsamu używana do namaszczania przy udzielaniu sakramentów, święceń kapłańskich, ślubów, konsekracji biskupów oraz przy konsekracji kościołów i ołtarzy; namaszczenie krzyżmem nawiązuje do namaszczenia balsamem oliwnym: oznacza uzdrowienie, jest znakiem obfitości i radości).

Po homilii może odbyć się obrzęd umywania nóg (symbol pokory). Kapłan celebrujący zdejmuje ornat i podchodzi do 12 wybranych mężczyzn, którym polewa wodą stopy. Antyfona na Wejście wskazuje wyraźnie na krzyż Chrystusa. Jej treść mówi, że Krzyż Chrystusa jest zwycięski. Najczęstsze pieśni na Wejście są o krzyżu, np.: Krzyżu Chrystusa, W krzyżu cierpienie lub antyfona.

Liturgia Wielkiego Czwartku kończy się przeniesieniem Najświętszego sakramentu do ciemnicy / Opole Lubelskie

Podczas obmycia nóg, organiści najczęściej śpiewają: Przykazanie nowe daję wam, a na przygotowanie darów Gdzie miłość wzajemna i dobroć lub gregoriańskie Ubi caritas et amor. Pieśni podczas Komunii tego dnia to np.: Pan wieczernik przygotował; Panie, dobry jak chleb; Ludu kapłański; Bądźże pozdrowiona; Twoja cześć, chwała; Kiedy razem się schodzimy; Jezusa ukrytego. Na Uwielbienie zaś zabrzmi Dziękujemy Ci, Ojcze nasz. Podczas procesyjnego przeniesienia Najświętszego Sakramentu do ciemnicy śpiewa się hymn Sław, języku Tajemnicę (po łacinie: Pange lingua).

Wielki Piątek

Drugi dzień Triduum. Tego dnia nie odprawia się mszy, z wielkiego szacunku do ofiary Jezusa Chrystusa poniesionej na krzyżu za grzechy całego świata. Jest to czas powagi, skupienia i postu, w którym szczególnie czci się Drzewo Krzyża. Trwa adoracja Najświętszego Sakramentu w ciemnicy.

W ten dzień odprawia się jedynie Drogę Krzyżową oraz sprawowaną w godzinach wieczornych Liturgię Męki Pańskiej, która jest centrum Wielkiego Piątku. Pochodzący z najdawniejszych tradycji Kościoła porządek Liturgii Męki Pańskiej jest nabożnie i starannie zachowany i nikomu nie wolno go samowolnie zmieniać. Poszczególne części liturgii urozmaica się śpiewami. Podczas adoracji Krzyża organiści wykonują: Improperia (żale Chrystusa). W ich skład może wchodzić też suplikacja Święty Boże, Święty mocny (np. na zmianę z pieśnią Ludu, mój ludu).

W praktyce również śpiewa się naprzemiennie z ludem łacińską kompozycję Popule meus i zwrotki pieśni Ludu, mój ludu. Wtedy słyszymy też inne odpowiednie pieśni pasyjne o krzyżu, np.: Krzyżu Chrystusa; Krzyżu Święty; Wisi na krzyżu; Zawitaj Ukrzyżowany; Krzyżu, mój krzyżu; Panie, Ty widzisz; W krzyżu cierpienie; Zbliżam się k’Tobie; Ty, któryś gorzko na krzyżu, Króla wznoszą się znamiona, Oto Jezus umiera, Płaczcie, Anieli. Pieśni wykonywane w Wielki Czwartek nie powinny się powtórzyć w Wielki Piątek.

Podczas Komunii śpiewa się pieśni okresowe oraz eucharystyczne, np.: Witam Cię, witam; O Krwi najdroższa; O Panie, Ty nam dajesz, Nazareński, śliczny kwiecie; Kochajmy Pana; Witaj, Krynico dobra wszelakiego, Nieskończona, najśliczniejsza.

Kołatki używane w czasie Triduum Paschalnego / Opole Lubelskie

W czasie przeniesienia Najświętszego Sakramentu do Grobu śpiewa się Odszedł Pasterz od nas lub Jezu Chryste, Panie miły. Mimo polskiej tradycji milczenia wszystkich instrumentów w Wielki Piątek w czasie liturgii nie jest zabroniona gra organowa. Dopuszczony i wskazany jest akompaniament organowy do śpiewów ludu, natomiast zabroniona jest jedynie tylko gra solowa, o czym mówią odpowiednie dokumenty.

Wielka Sobota

Trzeci dzień Triduum, w którym Kościół trwa przy Grobie Pańskim rozważając Mękę i Śmierć Chrystusa. Mszy świętej nie ma. Tego dnia wierni święcą pokarmy i odwiedzają Groby Pańskie. Wieczorem gromadzą się na liturgii Wigilii Paschalnej, która zalicza się już do niedzieli Zmartwychwstania Pańskiego. W trakcie nabożeństwa święcony jest ogień i woda. Wierni odnawiają przyrzeczenia chrzcielne.

Wszystkie obrzędy Wigilii Paschalnej (vigilia z łac. – czuwanie, straż) odbywają się w nocy: nie wolno ich rozpocząć zanim nie zapadnie zmrok, a należy je zakończyć przed świtem niedzieli. Od strony muzycznej Wigilia Paschalna przebiega następująco:

W polskiej tradycji organy milczą, aż do hymnu Chwała na wysokości Bogu. Przy wchodzeniu do kościoła procesji z ogniem, celebrans śpiewa słowa Światło Chrystusa, na które lud odpowiada Bogu niech będą dzięki. Dzieje się tak trzy razy: przy wejściu do kościoła, na środku oraz przed ołtarzem. Potem następuje zwiastowanie orędzia paschalnego śpiewanego a’capella przez diakona, celebransa, organistę, kantora, czy innego śpiewaka w razie potrzeby. W Liturgii Słowa czytanych jest zazwyczaj 5 z 7 czytań, oraz tyle samo psalmów. Psalmy responsoryjne wykonują a’capella odpowiednio przygotowani kantorzy psalmu z ambony. Po każdym psalmie następuje modlitwa śpiewana przez celebransa, po której lud odpowiada Amen. Po czytaniach ze Starego Testamentu śpiewa się hymn Chwała na wysokości Bogu podczas gdy- zgodnie z miejscowymi zwyczajami biją dzwony i grają organy, następuje kolekta i czytanie z Nowego Testamentu. Następnie wszyscy wstają i kapłan trzy razy intonuje Alleluja, stopniowo podnosząc głos, lud zaś tę aklamację powtarza. Jeśli jest to konieczne, psałterzysta lub kantor wykonuje „Alleluja”, którą to aklamację podejmuje lud, powtarzając ją między wersetami Psalmu 117, tylekroć cytowanego przez Apostołów w przepowiadaniu paschalnym. Wreszcie zwiastuje się Zmartwychwstanie Pańskie w Ewangelii.

Potem następuje liturgia chrzcielna, w której możliwe jest ochrzczenie dzieci. Śpiewa się Litanię do Wszystkich Świętych oraz błogosławi wodę. Jeśli nie ma chrztu, odnawia się tylko przyrzeczenia chrzcielne, po czym kapłan celebrujący kropi wiernych wodą święconą. W tym czasie wykonuje się pieśni: Com przyrzekł Bogu lub Przez chrztu świętego wielki dar lub inną odpowiednią pieśń. Dalej liturgia eucharystyczna przebiega w porządku takim samym, jak każda uroczysta celebracja. Od Przygotowania Darów do Zakończenia obowiązują już pieśni wielkanocne, np.: Alleluja, Jezus żyje; Otrzyjcie już łzy, płaczący; Nie zna śmierci Pan żywota; Chrystus zmartwychwstał jest; Zwycięzca śmierci. W czasie Komunii, pieśni wielkanocne bywają przeplatane z eucharystycznymi ze względu na długi czas trwania tego obrzędu.

Jeśli procesja rezurekcyjna jest rano, a nie po zakończeniu Wigilii Paschalnej, wtedy na koniec liturgii wielkosobotniej wykonuje się antyfonę maryjną Wesel się Królowo miła. Przy grobie Pańskim celebrans śpiewa trzykrotnie wezwanie Zmartwychwstał z grobu Pan, Alleluja, a lud odpowiada: Który za nas zawisł na drzewie krzyża, Alleluja. Są też inne możliwe do wykorzystania formy. Procesja rezurekcyjna zwyczajowo trzy razy okrąża kościół z Najświętszym Sakramentem i śpiewem pieśni Wesoły nam dzień dziś nastał lub Chrystus zmartwychwstał jest, którą intonuje celebrans od Grobu Pańskiego, a lud podejmuje. Po powrocie do kościoła śpiewa się hymn Chwała na wysokości Bogu. Po rozdaniu Komunii wiernym na stojąco śpiewa się uroczysty hymn dziękczynny Te Deum laudamus (Ciebie, Boga wysławiamy).

Wskazane jest, by podczas Wigilii Paschalnej oraz Poranka Wielkanocnego rozbrzmiewała utrzymana na wysokim poziomie muzyka organowa, aby tematycznie dobrane do tej uroczystości utwory towarzyszyły bogatej liturgii (np. Alleluja G. F. Haendla z oratorium „Mesjasz” w transkrypcji organowej, przygrywki chorałowe o tematyce wielkanocnej Bacha, Buxtehudego lub innych kompozytorów). Ważne jest też, aby w czasie Triduum Paschalnego od strony muzycznej współtworzyły go wszystkie zespoły muzyczne działające w parafiach: chór, schola, zespół wokalny, kantorzy, psałterzyści… Oczywiście uwzględniając odpowiedni podział ról oraz charakter „obecności” w liturgii poszczególnych zespołów śpiewaczych zgodnie z obowiązującymi dokumentami Kościoła na ten temat.

Grób Pański w Kościele Rzymskokatolickim Pw. Wniebowzięcia NMP w Opolu Lubelskim

Dawniej Sama Wielka Sobota była dniem ciszy: nie biły dzwony, nie rozdawano komunii. Wspólnota kościelna zdawała się być rozbita wspomnieniem śmierci Chrystusa. Już kiedy kształtowały się zwyczaje wielkopiątkowe, jednym z nich miało być roztrzaskiwanie na końcu liturgii stołu ołtarzowego. Pod ciężarem toporów zamieniał się w stos niezdatnych do niczego desek. Kościół na Wielką Sobotę zamierał, tak jak pierwsi Apostołowie rozpierzchli się w dniu śmierci Mistrza, tak ich duchowi potomkowie pozostawali w rozsypce. Trwogę przełamywała dopiero nocna modlitwa.

Przygotowała: Ewelina Oroń / fot. Kościół Rzymskokatolicki Pw. Wniebowzięcia NMP w Opolu Lubelskim

Napisz komentarz

Udostępnij: